Das&Boom Das&Boom KIDS!
Das terug naar af?
22 | 06 | 2016
In 2015 vierden we het 'jaar van de das'. We vierden daarmee ook het eerste geslaagde soortbeschermingsplan (uit 1984) in Nederland. Dankzij de inspanning van onder meer natuurbeherende organisaties, Rijkswaterstaat, gemeentes, provincies, dassenwerkgroepen, jagers en Das&Boom en flink geholpen door de strikt beschermde status, is het aantal dassen sinds eind vorige eeuw gestaag gegroeid tot ca 6000. Een resultaat om trots op te zijn, zou je zeggen.

Maar in datzelfde jaar werd er in Den Haag stevig geknaagd aan een van de belangrijkste pijlers van dit succes, de 'strikt beschermde status' van de das in de Flora-en faunawet. Bij het tot stand komen van de nieuwe Wet natuurbescherming hebben de lobbyisten van belangengroeperingen als de Landelijke Tuinbouw Organisatie (LTO) namelijk meer weten te bereiken dan natuurorganisaties. Het gevolg is dat de das vanaf 2017, wanneer die nieuwe wet in werking treedt, niet meer strikt beschermd is, maar gewoon beschermd. Net als de egel en de haas.

De das is met ingang van 2017 in de Wet natuurbescherming enkel nog beschermd op grond van twee artikelen, artikel 1.11 en 3.10


Artikel 1.11, waarin de algemene zorgplicht is geformuleerd;
1.11 lid 1: Een ieder neemt voldoende zorg in acht voor in het wild levende dieren en hun directe leefomgeving.
1.11 lid 2: Een ieder laat handelingen na, waarvan redelijkerwijs te vermoeden is, dat ze nadelig zijn voor in het wild levende dieren. Als dat nalaten in redelijkheid niet gevergd kan worden, dienen de gevolgen van dat handelen voor die dieren zoveel mogelijk voorkomen, beperkt of ongedaan gemaakt te worden.


Artikel 3.10, het verbod opzettelijk een dassenhol te beschadigen of te vernielen of een das te vangen of te doden.
Na dit verbod volgt een lange lijst uit uitzonderingen op dit verbod, zoals onder meer het 'algemeen belang'.


Het is nu nog geheel onduidelijk hoe deze beschermingsmaatregelen in de nieuwe wet volgend jaar geïnterpreteerd gaan worden door provincies (die dan in deze het bevoegd gezag zijn) en wat dat gaat betekenen voor de das.




Das&Boom opent MELDPUNT DASSENLEED








Ook veel andere dieren krijgen vanaf 2017 te maken met minder bescherming.
Zo is bijvoorbeeld het verstoren van zeehonden op hoogwaterrustplekken op het wad is vanaf 2017 niet meer strafbaar.

Prof. dr. Han Olff (hoogleraar ecologie en natuurbeheer tijdens deskundigenbijeenkomst Eerste Kamer, oktober 2015 :





Een praktisch voorbeeld ...

Stel dat je volgend jaar op de mooie kraamburcht, die je net hierboven zag, ineens een picknicktafel ziet staan (zie hiernaast).
Ontoelaatbaar natuurlijk, daar is bijna iedereen het over eens, maar wat zegt de nieuwe Wet natuurbescherming daarover?




Een paar mogelijkheden...


'Sinds de invoering van nieuwe wet is dit geen enkel probleem'
De wetgever verwacht van een initiatiefnemer en alle gebruikers van de picknicktafel voldoende kennis en verantwoordelijkheidsbesef om te voorkomen dat de dassen hierdoor nadelen gevolgen ondervinden. Het nieuwe motto is 'we beschermen de natuur met de samenleving, niet tegen de samenleving'.
Mochten de dassen onverhoopt toch overlast ondervinden en de burcht verlaten, elders niet welkom zijn of zelfs schade gaan veroorzaken op bijvoorbeeld voetbalvelden, dan kan de provincie de dassen laten verplaatsen of laten afschieten... of

'Dit is eigenlijk niet de bedoeling ...'
... maar helaas is er na het invoeren van de nieuwe Wet natuurbescherming niets meer tegen ondernemen.... of

'Dit is niet meer verboden'
Je kan alleen nog de initiatiefnemer vriendelijk vragen of zij bereid is een bordje te plaatsen bij die picknicktafel, om gebruikers te informeren over de aanwezigheid van de dassen. Daarmee komt de initiatiefnemer dan tegemoet aan haar zorgplicht (art 1.11).... of

'Dit is nog steeds niet toegestaan, overtreding van art 1.11'
Het spreekt voor zich dat de dassen hier nadelige gevolgen van ondervinden. Helaas kan de politie niet meer strafrechtelijk optreden en de tafel onmiddellijk laten verwijderen. Er kan alleen bestuursrechtelijk worden opgetreden tegen de initiatiefnemer, nadat de picknickvoorziening er al staat.... of

'Dit is verboden'
Een dergelijke verstoring staat gelijk aan het opzettelijk vernielen en beschadigen van een verblijfplaats van een beschermd dier genoemd in de bijlage bij artikel 3.10.
Net als bij opzettelijk beschadigen gaat dit ten koste van de functionaliteit van de verblijfplaats van de das. De politie of een boa (buitengewoon opsporingsambtenaar) kan meteen handhavend optreden; de initiatiefnemer krijgt een geldboete en de tafel moet onmiddellijk verdwijnen....


Verstoren van beschermde dieren is dus volgend jaar niet meer verboden.
Deze nieuwe Wet natuurbescherming kan echter nog veel ernstige consequenties krijgen voor de das…





In de huidige Flora-en faunawet het verstoren van een dassenburcht nog streng verboden
Hoe wordt er volgend jaar aangekeken tegen deze nu nog streng verboden handeling, waarvoor je dit jaar zonder meer een boete kan verwachten?









In de nieuwe wet is zelfs het bejagen van dassen niet meer uitgesloten

In de huidige Flora- en faunawet is de das streng beschermd en kan daar slecht in uitzonderlijke gevallen (zwaarwegende maatschappelijke belangen) van worden afgeweken.
In de Wet natuurbescherming ligt de lat een stuk lager en kan een provincie al een ontheffing afgeven ter voorkoming van schade of overlast aan sportvelden of industrieterreinen, in het 'algemeen belang' of bijvoorbeeld om belangrijke schade aan gewassen te voorkomen. Ook dat is het gevolg van het feit, dat de das volgend jaar nog slecht 'gewoon' beschermd is.

Het verlenen van een ontheffing van de beschermde maatregelen voor de das zou als uiterste consequentie kunnen hebben, dat dassen zouden kunnen worden afgeschoten, wanneer er sprake is van schade op bijvoorbeeld een golfbaan.
Het is nu uitgesloten dat er op een strikt beschermde soort geschoten zou mogen worden, maar dat is het volgend jaar juridisch gezien niet meer.
Klik hier om te lezen hoe dat precies zit.

Maar het blijft natuurlijk ondenkbaar, dat er dan op een kwetsbare diersoort geschoten zou gaan worden, die we net met heel veel moeite van de ondergang gered hebben.


Bovenstaande schade is overigens veroorzaakt door kraaien. Dassen worden regelmatig beschuldigd van schade, die in werkelijkheid veroorzaakt is door bijvoorbeeld kraaien of wilde zwijnen.

Strikte bescherming noodzakelijk voor de das

In ons land is de das in de huidige Flora- en faunawet nu nog 'strikt' beschermd. Dit betekent dat de das, zijn burcht en zijn nabijgelegen leefgebied streng beschermd zijn. Alleen wanneer er sprake is van zwaarwegende belangen, moet de das wijken. Dan kan een dassenfamilie bijvoorbeeld verhuisd worden. Als dat het geval is moet het verloren gegane leefgebied voor de das wel worden gecompenseerd en zijn vaak aanvullende maatregelen nodig om de nieuwe woonplek geschikt en veilig te maken voor das.




Die strikte bescherming is geen overbodige luxe.
In ons overvolle land is dat de enige manier om te voorkomen dat de das bij elke confrontatie met menselijke belangen het onderspit delft. Er zijn namelijk maar weinig dassenwoonplekken in ons land, waar die mensenbelangen geen rol spelen. Dat de das zijn leefgebied, het Nederlands cultuurlandschap, deelt met de boer, speelt daarbij natuurlijk een belangrijke rol.

Bijna dagelijks proberen dassenwerkgroepen, Das&Boom en ook betrokken particulieren de das te helpen tegen verstoringen en aantasting van hun woonplek en leefgebied. Soms gebeurt die aantasting door onwetendheid of onverschilligheid, maar helaas ook vaak opzettelijk in een poging de dassen te verjagen (zie hiernaast voor een overzicht van die verstoringen).

Zelfs onder het huidige op papier strenge beschermingsregime van de Flora en faunawet blijken dassenbelangen, soms na langdurig (juridisch) touwtrekken, het vaak af te leggen tegen planologische aantasting van hun leefgebied (zie ook blokje 'Berendonck' hiernaast).
Er zijn talloze voorbeelden van daadwerkelijke verstoringen van dassenburchten, die ongestraft blijven en ondanks waarschuwingen en/of overtreden van verbodsbepalingen gewoon doorgaan.

Iedereen die de das probeert te beschermen tegen deze verstoringen kan zich (nu nog) beroepen op de wet. De das is streng beschermd, verstoren is strafbaar. Volgend jaar is in die gevallen dus alleen nog een beroep mogelijk op een algemeen voorzorgsbeginsel in de wet, artikel 1.11 lid 1.1. "Een ieder neemt voldoende zorg in acht voor in het wild levende dieren en hun directe leefomgeving".






























Zie hier voor een overzicht van verstoringen in Brabant van de dassenwerkgroep Brabant).
Een van de talloze voorbeelden: dassenburcht vernield bij kapwerkzaamheden, 19-4 2010: ‘Een grote ravage’.

Das in de knel in de Berendonck

De das is uiteindelijk de klos in de lange strijd tegen de komst van een saunacentrum in het buitengebied (Thermen Berendonck) in Nijmegen.

Het zogenaamde compensatiegebied, dat de das zou krijgen in ruil voor verloren gegaan leefgebied, was al van de das; een sigaar uit eigen doos dus. Hoewel de Raad van State de ontheffing daarom in eerste instantie afwees, kreeg de exploitant van het te bouwen saunacomplex in hoger beroep toch zijn zin.
Het betwiste compensatiegebiedje, een smalle strook grasland langs de A73, wordt inmiddels alweer geclaimd voor een zogenaamde 'vikingrun'. Dit smalle strookje foerageergebied wordt dan een zogenaamde 'mud area'.


Nieuwe Wet natuurbescherming biedt das minimale bescherming

Een belangrijke levensvoorwaarde voor dassen is rust. Dat is dus wat dassen als medebewoners van het agrarisch cultuurlandschap van ons vragen; 'laat onze burcht met rust'.
En uitgerekend die rust wordt de das in de nieuwe wet niet meer gegund; verstoren van een dassenburcht is als verboden handeling geschrapt.
Dat is de consequentie van de door de regering gekozen uitgangspunten voor de nieuwe Wet natuurbescherming. Het moest eenvoudiger worden, minder complex – en dat is op zich niet erg, maar er is ook bewust gekozen voor minder bescherming. De door Europese wetgeving opgelegde absolute ondergrens biedt volgens de regering voldoende bescherming aan onze flora en fauna.


Er is door veel deskundigen, natuurorganisaties en politieke partijen geageerd tegen deze nieuwe wet, er is een alternatief wetsontwerp ingediend (Mooi Nederland) , maar toch is de wet in december 2015 aangenomen door de Eerste Kamer. De wet ademt de geest van natuursloper Henk Bleker. Opmerkelijk is dat deze staatssecretaris, die een minimale bescherming van de natuur voorstond, voor de das toch een uitzondering in gedachten had; die mocht daar niet de dupe van worden.

Die wet wordt gepresenteerd als een verbetering, maar betekent voor de meeste diersoorten gewoon minder bescherming.
Alleen in hun voortbestaan bedreigde diersoorten die genoemd worden in de Habitatrichtlijn en het Verdrag van Bern, Bijlage I en II, genieten straks nog de strikte bescherming, waar nu onder de huidige Flora- en faunawet ook nog de das van profiteert. Alleen die bedreigde soorten mogen in de nieuwe wet niet verstoord worden, voor alle andere beschermde dieren is dat niet meer expliciet verboden. De vereenvoudiging van de wet heeft er toe geleid, dat er naast de strikt beschermde bedreigde diersoorten nog maar één categorie beschermde dieren is overgebleven (naast vogels, waarvoor een apart regime geldt). Deze worden genoemd in een bijlage A, waar de das nu staat, samen met onder meer de boommarter, de zeehond, de egel, de haas en de vos.

Minder bescherming betekent ook, dat mensenbelangen in de afweging van mensen- en dassenbelangen veel vaker zullen prevaleren. Er hoeft geen sprake meer te zijn van dwingende redenen van 'groot openbaar belang, volksgezondheid of openbare veiligheid' - zelfs het 'voorkomen van schade aan sportvelden' en het 'openbaar belang' zijn straks voldoende redenen om een ontheffing te verlenen voor de nog overgebleven beschermingsmaatregelen voor de das.








Dwingende redenen van groot openbaar belang in de Flora- en faunawet, waarvoor een ontheffing kan worden gegeven van de beschermde bepalingen, zijn bijvoorbeeld een verzakking in een spoortalud door een dassenburcht, een dassenburcht in een geplande nevengeul (ruimte voor de rivier) of een nieuw winkelcentrum op de plek van een dassenburcht. Het gaat vaak om miljoenenprojecten.

In de Wet natuurbescherming is 'belangrijke schade' aan gewassen een van de vele ontheffingsgronden.
Belangrijke schade is alles boven de €250,-

Das extra gedupeerd in deze nieuwe wet

Vooral de das wordt onevenredig zwaar getroffen door deze nieuwe wet, omdat zijn stikt beschermde status wordt gedegradeerd tot gewoon beschermd. Voor veel andere in de Flora- en faunawet nog ‘gewoon’ beschermde diersoorten verminderd de bescherming veel minder.
Bij de nieuwe Wet natuurbescherming is gekozen om de het beschermingsniveau van diersoorten af te stemmen op Europese richtlijnen.

Die nieuwe criteria voor het al dan niet (minder) beschermen van dieren op basis van (verkeerd geïnterpreteerde, zie hiernaast) Europese richtlijnen zijn zeer ongunstig voor de das. De das is in een overvol land als Nederland veel kwetsbaarder dan elders in Europa. In de rest van Europa heeft de das veel meer ruimte, waardoor de das daar veel minder in zijn voorbestaan wordt bedreigd dan in Nederland. Dat is de reden waarom de das in Europees verband (Europese verdragen zoals het Verdrag van Bern) minder bescherming nodig heeft dan in Nederland en uiteindelijk dus geen Habitatrichtlijn Bijlage IV soort is.



Juist om die reden is de das via de Flora- en faunawet de afgelopen jaren in Nederland extra beschermd geweest. In die huidige wetgeving is de kwetsbaarheid van onze dassenpopulatie in Nederland dus onderkend. Er gelden voor de das nu dan ook nog zwaardere beschermingseisen (tabel 3-soort van artikel 75 Ffw). Ook wordt de das genoemd in de Doelsoortenlijst van het Ministerie van EZ, en krijgt de soort met prioriteit aandacht in het natuurbeleid.


Met het vervallen van de Flora- en faunawet eind dit jaar vervalt dus ook deze noodzakelijke extra bescherming.






Europese richtlijnen worden verkeerd geïnterpreteerd

Zowel uit de doelstellingen als de concrete verplichtingen van de internationale verdragen en Europese richtlijnen blijkt dat Nederland gehouden is aan de bescherming van de biodiversiteit in haar volle omvang en daarmee aan de bescherming van alle in Nederland in het wild voorkomende soorten en hun leefgebieden.

Het Verdrag van Bern bepaalt dat Nederland (actief) de nodige maatregelen moet nemen om de populaties van alle soorten in een levensvatbare (duurzame) staat van instandhouding te houden of te brengen.

In de nieuwe Wet natuurbescherming wordt echter alleen (en dan nog slechts gedeeltelijk) uitvoering gegeven aan de aanvullende beschermingsbepalingen uit het Verdrag van Bern, terwijl de algemene beschermingsverplichtingen uit het Verdrag van Bern (Nederland dient alle in Nederland voorkomende flora en fauna in een gunstige staat van instandhouding te houden of te brengen) ten onrechte geen plek hebben gekregen in de wet.


Gevolgen voor de das van minder bescherming

Onder de huidige extra bescherming van de Flora- en faunawet heeft de dassenstand zich langzaam aan kunnen herstellen. Van de in de media soms door belangengroepen geponeerde sterke groei van de dassenpopulatie is geen sprake. In een zeer recent in opdracht van de provincie Limburg gemaakt rapport over dassenschade, blijkt dat het aantal dassen in Zuid-Limburg waarschijnlijk over zijn hoogtepunt heen is en dat er plaatselijk sprake is van een afname.

Er is dan ook geen enkele ecologische reden, om de bescherming van de das te verminderen, integendeel.
Leefgebieden van dassen staan onder zware druk en worden steeds meer doorsneden door nieuwe wegen. Nu al sneuvelt jaarlijks ca 15 tot 20% van de dassenpopulatie in het verkeer. Ook neemt de tolerantie van agrariërs ten aanzien van de das steeds meer af, deels onder druk van hun vaak slechte economische situatie. Dat leidt tot een volstrek onjuiste beeldvorming, waarin de das wordt geassocieerd met 'enorme schade'.
Uit het al eerder genoemde rapport van de provincie Limburg blijkt, dat in 2015 in het onderzoeksgebied boeren gemiddeld 5x meer schade claimden dan er daadwerkelijk door dassen was veroorzaakt (zie ook 'dassen schadelijk voor landbouw of omgekeerd').

De veel ruimere ontheffingsmogelijkheden van de (veel minder strenge!) beschermingsmaatregelen van de das zouden, wanneer provincies dit beleid zouden gaan uitvoeren, kunnen leiden tot een aanzienlijke afname van de huidige populatie(s).
Oeroude burchten zouden kunnen verdwijnen in het 'algemeen belang' en dassen worden straks verstoord, verjaagd of verhuisd als ze het wagen foerageersporen achter te laten in hun leefgebied, te weten de weilanden en akkers van de boeren.
Omdat die dassen nergens meer naar toe kunnen, zullen ze opduiken op ongewenste plaatsen en daar nog meer 'schade' gaan veroorzaken. Zelfs afschieten lijkt straks niet meer uitgesloten.









Een dassenburcht in 2017?

Das terug naar af ?

Het behouden van de das in minimaal de huidige aantallen is de opgave, waartoe Nederland zich verdragsrechtelijk verplicht heeft met het ondertekenen van het Verdrag van Bern. Ondanks pogingen van de Nederlandse regering deze verplichtingen af te zwakken is dit jaar duidelijk geworden, dat er niet getornd gaat worden aan deze natuurwetten (zie hiernaast).
Maar zelfs zonder de dreiging van sancties vanuit Europa is het moreel, maatschappelijk en politiek gezien natuurlijk onbestaanbaar om een diersoort, waar zoveel moeite voor gedaan is, vanaf 2017 aan zijn lot over te laten.


Sinds de start van het 'Beheersoverleg dassen' door het toenmalige ministerie van LNV in 1982 hebben natuurbeherende organisaties, Rijkswaterstaat, gemeentes, provincies, Dassenwerkgroepen, particulieren, boeren, jagers en Das&Boom zich maximaal ingespannen om de toen geformuleerde doelstelling te bereiken: 'het realiseren van één totaal samenhangend areaal met optimale dichtheden en een maximale bescherming'.
Er is voor miljoenen geïnvesteerd in dassentunnels en talloze bouwplannen, die nadelig voor de das zouden uitvallen zijn aangepast of konden niet doorgaan. De overheid heeft bij het realiseren van plannen in de nabijheid van dassen van ondernemers, projectontwikkelaars maar ook boeren en bijvoorbeeld campingeigenaars vaak ingrijpende compenserende maatregelen geëist.
En nu deze zware bescherming van de das uiteindelijk zijn doel lijkt te hebben bereikt, wordt alles op losse schroeven gezet.
Het (recente) verleden heeft uitgewezen dat de das het in ons land zonder zware bescherming niet gaat redden.
Wanneer de das opnieuw een bedreigde diersoort zou worden, zijn alle inspanningen en gemaakte kosten van de afgelopen 30 jaar voor niets geweest.


Wat te doen?

Dat de gevolgen van deze Wet natuurbescherming speciaal voor de das zo nadelig uitpakken, heeft de kamer noch de wetgever voorzien of beoogd. Dit staat namelijk haaks op het beleid zoals dit tot nu toe gevoerd is, is contraproductief, zou leiden tot een enorme kapitaalvernietiging en kan zelfs uitlopen op Europese sancties.

Vaak openbaren onbedoelde effecten van nieuwe wetten zich pas in de praktijk, waarna zo'n wet wordt aangepast. Wanneer die onbedoelde negatieve effecten echter, zoals in dit geval, op voorhand overduidelijk zijn, is het zaak om niet te gaan zitten afwachten maar proactief te handelen.
Daarom zal alles in het werk moeten worden gesteld om de kwetsbare dassen te beschermen tegen de ongewenste gevolgen van de nieuwe Wet natuurbescherming.

Wat moet er dus gebeuren:



EU parlement blokkeert Nederlandse poging natuurwetten af te zwakken


Duurzaam Nieuws, 2 februari 2016

Het Europees Parlement heeft zich bijna unaniem tegen de pogingen van het Nederlandse kabinet gekeerd om de Europese natuurwetten te verwateren. De wetten worden momenteel tegen het licht gehouden en zowel de vorige als de huidige coalitie tracht al jaren deze gelegenheid aan te grijpen de wetten af te zwakken.
"Een overwinning voor de biodiversiteit, een slag voor de lobby tegen natuurwetgeving" stelt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout na instemming van de grote meerderheid in het Europarlement met het rapport over de tussentijdse herziening van de biodiversiteitsstrategie.

Ook D66-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy heeft zich vanaf het begin hier tegen verzet: "De Europese natuurwetgeving is een van de grootste successen van Europa. Indien goed uitgevoerd en gehandhaafd zijn ze een garantie voor rijke natuur met veel biodiversiteit. Verwateren zou een historische vergissing zijn."

verder lezen


• het huidige noodzakelijke beschermingsniveau van de das moet zo snel mogelijk weer in de nieuwe Wet natuurbescherming verankerd worden.

• Tot die tijd zullen provincies bij de uitvoering van de wet de algemene beschermingsmaatregelen in de wet (art. 1.11) voor de das zo gunstig mogelijk moeten uitvoeren, om te voorkomen dat de kwetsbare dassenpopulatie de dupe wordt van allerlei strikt juridisch gezien prevalerende menselijke belangen.

• Het in art. 3.10 genoemde verbod op het moedwillig benadelen van de functionaliteit van een woon- of verblijfplaats (verbod op vernielen en beschadigen) zal voor de das zodanig moeten worden geïnterpreteerd, dat ook opzettelijk verstoren van een dassenburcht verboden is. Een verstoring benadeelt de functionaliteit van een dassenburcht namelijk evenveel als een fysieke beschadiging: de dassen kunnen er niet meer leven.

• Provincies moeten de huidige, soms al eeuwenlang in gebruik zijnde dassenburchten en dassenleefgebieden zoveel mogelijk beschermen tegen verdere aantasting.



Das&Boom gaat er zich sterk voor maken!






Bijlage:

Lees ook de visie van de voorzitter van Das&Boom over de nieuwe Wet natuurbescherming:
Interview met Jaap Dirkmaat, voorzitter Das&Boom, door Lucienne van Ek, Reporters online


Hieronder de problematiek kort samengevat op YouTube"



REALISATIE: SITEWISE WEBMEDIA